Rik Pinxten

Spreker
Over wij en zij – godsdienst en cultuur
Een boeiende visie op actuele thema's

Rik Pinxten (1947)is professor emeritus culturele antropologie die verfrissende ideeën heeft over religies, diverse culturen en de eigen identiteit.

Al jaren draagt deze spreker de boodschap uit dat de vermenging van culturen niet alleen onomkeerbaar is, maar ook verrijkend. Toch is hij sterk gekant tegen het klassieke geloof in multiculturalisme, dat volgens hem gemeenschappen niet samen brengt. In plaats daarvan, pleit hij voor interculturalisme.

Pinxten prikkelt u met zijn boodschap, maar ook met de manier waarop hij ze brengt. Droge humor is een extra wapen om zichzelf en zijn publiek tot nadenken te stemmen. Hij durft met U te filosoferen over dagdagelijkse dingen, zonder daarbij hoogdravend te zijn. Laat U door deze spreker mee leiden en U komt vanzelf tot nieuwe inzichten.

Emeritus

Professor Rik Pinxten (1947) kan als geen ander de wereld een spiegel voorhouden. Tijdens zijn studententijd kreeg hij les van filosofen Jaap Kruithof en Leo Apostel. Als jonge student kon hij het al niet laten om zijn vermaarde proffen in vraag te stellen. In hun lessen kwamen enkel westerse filosofen aan bod, maar hadden die nu echt de waarheid in pacht?

Sinds 1980 is Rik Pinxten zelf onderzoeker en professor in de culturele antropologie aan de Universiteit Gent. Zijn expertise deed hij op door jarenlang veldonderzoek te verrichten, te beginnen bij de Navajo-Indianen in de Verenigde Staten.

Interculturalisme

Al jaren draagt deze spreker de boodschap uit dat de vermenging van culturen niet alleen onomkeerbaar is, maar ook verrijkend. Toch is hij sterk gekant tegen het klassieke geloof in multiculturalisme, dat volgens hem gemeenschappen niet samen brengt. In plaats daarvan, pleit hij voor interculturalisme. Daarbij is een sterke dialoog tussen de verschillende gemeenschappen vereist, maar moet de eigenheid wel bewaard blijven.

In 1988 richtte hij het magazine ‘Cultural dynamics’ op. Deskundigen uit allerhande vakgebieden doen samen research naar de structurele ongelijkheden in de huidige maatschappij en de hardvochtige manier waarop mensen hiermee omgaan. Tevens is hij directeur van het Centrum voor Interculturele Communicatie en Interactie, kortweg CICI. Het centrum is verbonden aan de UGent en onderzoekers met diverse specialismen doen er samen onderzoek naar identiteit, interculturaliteit en diversiteit.

‘De strepen van de zebra’

Hierover schreef hij het boek ‘De strepen van de zebra’, wat een metafoor is voor de menselijke conditie: één en toch heel divers.

Hij grijpt terug naar de filosofie van de Verlichting om te waarschuwen voor religieus fundamentalisme. “Vrijzinnige humanisten moeten alle zeilen bijzetten om de restauratieve bewegingen van vandaag op de korrel te nemen en tegelijk de twee eeuwen oude stellingen van het oorspronkelijke verlichtingsdenken te actualiseren.” Sinds 2003 is Pinxten voorzitter van de Humanistische Vrijzinnige Vereniging van Vlaanderen.

Pinxten bindt de strijd aan tegen verstarring door zichzelf en de wereld in vraag te stellen. Zijn blik is steeds onderzoekend en nieuwsgierig, om diepgewortelde clichés in vraag te stellen. In zijn boek ‘Het plezier van het zoeken. Filosofie tegen de angst’ probeert hij zijn lezers tot nadenken te stemmen. “Wij leven in een wereld vol tegenstellingen en zijn bang voor elkaar. Dat weerhoudt ons om de creativiteit, die typisch menslijk is, te gebruiken om problemen op te lossen. Nochtans zijn er veel mogelijkheden.”

Vrije meningsuiting

Naast artikels en talrijke andere publicaties, schreef Pinxten in totaal twaalf boeken. Voor ‘De artistieke samenleving’, werd hij in 2004 bekroond met de ‘Arkprijs voor het vrije woord’. Deze prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan ‘een denker die op onafhankelijke wijze de vrijheid van meningsuiting waardig uitdraagt’.

Samen met kunstpaus Gerard Mortier was hij de grote gangmaker achter de oprichting van het MuziekForum ‘De Krook’ in Gent. Het stadsproject zal de verkommerde buurt ‘De Waalse Krook’ opwaarderen en er plaats maken voor een centrum voor multimedia en een bibliotheek.

De eeuw van onze kinderen

Samenleving & politiek, Internationaal, Globalisering, Diversiteit, Filosofie, Spiritualiteit, Religie

De antropoloog Rik Pinxten staat in deze lezing stil bij de grote verschuivingen van onze naoorlogse geschiedenis, een geschiedenis waarmee zijn leven grotendeels samenvalt. Aan de hand van reflecties over zijn jeugd in de Antwerpse Seefhoek zijn studententijd, over zijn onderzoek bij de Navajo-indianen in de VS en over zijn universitaire leerstoel in Gent vertelt hij onder andere over de economische ontwikkeling van Vlaanderen, het ontstaan van ons seculier wereldbeeld, de verschuiving van informatie naar kennis, het primaat van het neoliberalisme, de revival van xenofobie en nationalisme, en de segmentering van samenleving en individu. Hij schreef dit neer in 2016, in het boek ‘De Eeuw van onze kinderen’ dat geen echte autobiografie is, maar aan de hand van zijn herinneringen wel aanzet tot een universele reflectie over het actuele leven van en in de westerse cultuur. Zo wil Pinxten ook ingaan tegen de hang naar hypes en 'opinies' van vandaag, die een klimaat van populisme voeden. De originele en onbevangen kijk van de spreker op onze 21ste eeuw is voor elk publiek een verrijkende ervaring.

Wereldburgerschap en culturele eigenheid

Internationaal, Globalisering, Diversiteit, Filosofie, Spiritualiteit, Religie

Interdependentie tussen streken en volkeren in de wereld vervangt vandaag meer en meer het onafhankelijkheidsideaal uit de 19de eeuw. De globalisering en het besef dat we nog generaties lang deze aarde zullen blijven bevolken, zorgt ervoor dat we moeten denken vanuit een nieuw kosmopolitisch perspectief: de mensheid is één. Daaronder kan ‘kosmopolitiek’ als ondergeschikt identiteitsstreven beleefd en uitgebouwd worden, in zoverre dat niet in strijd is met globale afspraken. Deze combinatie van kosmopolitische en identiteitsdimensies is nieuw. Cultuur en religie worden daarbij ondergeschikt aan onderhandelde algemene belangen. Het ontwikkelen van interculturele vaardigheden en het opvoeden tot ‘dialogische persoonlijkheden’ zijn hierin belangrijke onderdelen.

Overgangsrituelen en vergelijkende religiestudie

Filosofie, Spiritualiteit, Religie , Wereld

Het doopsel bij een geboorte, het huwelijksfeest wanneer twee mensen voor elkaar kiezen, de begrafenis van een dode … het zijn allemaal overgangsrituelen die overal ter wereld voorkomen om belangrijke crisismomenten in het leven te markeren. Verschillende religies en de drie godsdiensten hebben deze overgangsrituelen van een religieuze duiding voorzien. Daarnaast bestaan er ook tal van niet-religieuze overgangsriten en worden er steeds nieuwe bij gecreëerd. Aan de hand van zijn boek ‘Overgangsrituelen’ geeft Rik Pinxten tijdens zijn lezing een overzicht.

Religie, godsdienst en fundamentalisme

Diversiteit, Filosofie, Spiritualiteit, Religie

De wereld telt maar liefst zo’n 4.000 levende religies, daarvan zijn enkel het Jodendom, het Christendom en de Islam godsdiensten. In tegenstelling tot deze drie boekgodsdiensten, kennen vele religies geen godsbegrip, geen geloofshouding of geen moraal die aan de religie is gekoppeld. Het is volgens Rik Pinxten dus onmogelijk om een wetenschappelijke studie van het religieuze te doen, vertrekkend vanuit de drie grote godsdiensten. Pinxten stelt voor om uit te gaan van de drie ‘oervormen’ van religiositeit, namelijk mythische, rituele en sjamanistische acties. Combinaties daarvan kenmerken dan iedere aparte religie en de drie godsdiensten. Rik Pinxten plaatst tijdens zijn lezing ook het fundamentalisme binnen dit kader: “Fundamentalisme komt slechts voor wanneer een specifieke combinatie van factoren ingevuld is. De politieke of morele vorm daarvan is nog specifieker en kan binnen een democratie niet worden gedoogd.”

Schoon Protest: er is een alternatief

Diversiteit, Filosofie, Spiritualiteit, Religie

Het neoliberalisme is een vampierenideologie: de 1% heeft steeds meer bloed nodig en zuigt de levenskrachten van de 99% uit. De 1% zal ook de aarde vernietigen om excessief te kunnen blijven consumeren. Politiek kan deze ideologie uitsluitend leven door conflict en ongelijkheid voor te stellen als onvermijdelijk (TINA, There Is No Alternative), terwijl dat een leugen is. In zijn boek ‘Schoon protest’ (2014) roept Rik Pinxten op om macht terug te nemen. Dat kan door belangrijke sectoren aan de marktmechanismen te onttrekken: opvoeding, cultuur, gezondheids- zorg en ouderenzorg, deels ook voedsel. Want als we de markt terugdringen, wordt gedeeld welzijn en (misschien ook) geluk mogelijk voor meer mensen. Een warm pleidooi voor verzet in de geest van zijn mentor wijlen Jaap Kruithof. Voor de noodzaak ethisch, esthetisch en politiek te denken en te kiezen. Voor het schone, het goede en het medemenselijke denken en doen. Of wil u straks wakker worden in een mieren- of een wolvenmaatschappij?

“Rik Pinxten is een interessante spreker. Zijn verhaal is inhoudelijk en retorisch zeer sterk.”

Jan Schurgers - Vita Humana
Schrijf een getuigenis
Voertalen
Frans, Nederlands