Joanie de Rijke

Spreker
Van Afghanistan tot Syrië: een blik achter de schermen
Een straffe journaliste – een sterke getuigenis

Journaliste Joanie de Rijke (1966) heeft als journaliste al ettelijke oorlogszones bezocht, maar in 2008 loopt het mis wanneer ze in Afghanistan wordt ontvoerd door de Taliban. Zes dagen lang strijdt ze moedig voor haar leven, tot de vrijlating volgt. Bij thuiskomst schrijft ze een boek over haar ervaring.

Ondanks deze traumatiserende belevenis werkt ze verder als journaliste in de regio, en schrijft ze opnieuw een boek over Pakistan, ‘het gevaarlijkste land ter wereld’, een revelatie in de Nederlandstalige journalistiek. Als reporter, vooral voor het weekblad Knack, blijft ze naar Azië, het Midden Oosten en de Balkan trekken. Ze krijgt er te maken met keiharde oorlog maar ook met de menselijke kant.

Hoewel we vaak geconfronteerd worden met beelden van oorlogszones, kunnen we ons er weinig bij voorstellen. Joanie de Rijke komt tijdens haar reizen op plaatsen waar de meesten van ons het liefst wegblijven. In 2017 riep de bekende Nederlandse onderzoeks- en oorlogsjournalist Arnold Karskens haar uit tot de beste Nederlandse oorlogsverslaggever van het jaar. Boeiend en aangrijpend vertelt ze haar ervaringen.

Als jong meisje schrijft de Nederlandse Joanie de Rijke gedichtjes, toneelstukken, artikels voor de schoolkrant en neemt ze deel aan de obligate opstelwedstrijden. Toen was het haar droom om fictieschrijfster te worden: “Ik begon ook vaak te schrijven aan avonturenboeken, maar die werden dan zo ingewikkeld dat ik ze nooit afmaakte.”

Op zoek naar actie

“Ik was veel bezig met taal en literatuur, maar dat is toch vaak enkel bureauwerk. Ik wilde actie, het veld intrekken. Journalistiek leek me de ideale combinatie.” Joanie de Rijke trekt naar de School voor Journalistiek in Tilburg. Al tijdens haar studies schrijft ze voor verschillende kranten en dat blijft ze doen wanneer ze samen met haar vriend naar België verhuist. Joanie de Rijke: “Eerst schreef ik een paar jaar voor damesbladen, onder andere voor Flair. Het was een uitstekende leerschool, maar na een tijdje wilde ik wel eens wat anders.”

De wereld rond

Wanneer het oude tijdschrift Panorama wordt omgeturnd tot P-Magazine, kan Joanie de Rijke daar aan de slag. Ze belandt in een overwegend mannelijk team, maar dat laat Joanie niet aan haar hart komen. Van meet af aan doet ze haar eigen ding en dat zijn voornamelijk internationale reportages. Zo trekt ze naar Rusland voor reportages over straatkinderen en over nucleair afval, verslaat ze in Oost-Congo de strijd tussen de rebellenleiders, trekt ze samen met de Gurkha’s, een elitekorps van het Britse leger door Kandahar in Afghanistan en jaagt ze op de Taliban. Of ze gaat in India op zoek naar de Aghori, een sekte die onder andere bekend staat om het eten van mensenvlees.

Brandhaarden

Gaandeweg gaat haar journalistieke aandacht uit naar landen als Afghanistan en Pakistan. Haar eerste reis richting Afghanistan is toen ze mee mag in het zog van het Belgische leger. Joanie de Rijke: “Ik was meteen kandidaat. Het grote wereldconflict speelde zich op dat moment af in die regio. Daar wilde ik bij zijn. Afghanistan is ook een land met een cultuur die mijlenver van de onze staat, en dat prikkelde mijn nieuwsgierigheid. Het is ook een geweldig mooi land. Ik leerde er veel mensen kennen die werkten bij humanitaire organisaties of in de veiligheidsbranche. Op die manier schepte ik voor mezelf de mogelijkheid om nog terug te gaan naar Afghanistan, los van het leger. Want als 'embedded journalist' zie je niet alles. Je ziet vooral wat men wil dat je ziet. Ik wilde meer te weten komen over de Taliban, nagaan of het beeld dat er van geschetst wordt echt klopt.”

Franse Para’s

In 2008 wordt de wereld opgeschrikt door de Taliban-moord op tien Franse paracommando’s. Door haar contacten in Afghanistan krijgt Joanie de kans om de Talibanleider die hiervoor verantwoordelijk was te interviewen. Omdat ze al veel langer 'the other side' van het conflict het woord wil geven, is dit voor haar een journalistieke buitenkans.

“Die Talibanleider was ongelooflijk trots op wat hij had gedaan. Het was ook een enorme prestatie om met de weinige wapens die ze hadden het pleit te winnen van zwaar bewapende Franse para’s. Hij wilde de wereld tonen waartoe hij in staat was. Daarom liet hij me toe om hem te interviewen,” zegt ze hierover in het VARA-programma ‘De Wereld Draait Door’.

Ontvoerd

Na wekenlange onderhandelingen en voorbereidingen zou de ontmoeting plaatsvinden met de groep van commandant Ghazi Gul. Maar dan loopt het mis. Joanie en haar tolk, die ook haar fotograaf is, worden ervan verdacht spionnen te zijn. “Ik wist maar al te goed wat er met spionnen gebeurde, ik had de beelden van onthoofdingen vaak genoeg gezien.” Haar tolk wordt eerder vrijgelaten, maar Joanie moet zes dagen lang met de groep door de bergen trekken. Ze wordt elke dag met de dood bedreigd en ze moet verzen uit de Koran uit het hoofd leren. Maar ze leert haar ontvoerders ook Nederlandstalige liedjes.

Hoewel Joanie getraumatiseerd is door wat ze had meegemaakt, besluit ze niet bij de pakken te blijven zitten. Een week na haar thuiskomst begint ze weer te werken en schrijft ze het boek ‘In handen van de Taliban’. Het wordt een bestseller. Negen maanden later vertrekt Joanie de Rijke opnieuw naar Afghanistan voor een reeks reportages. “Ik was er bijna geweest, maar ik moest verder met mijn leven, mijn angst overwinnen.”

Gevaarlijkste regio

“Mensen begrijpen niet altijd dat ik opnieuw naar die landen afreis na wat ik heb meegemaakt. Maar veel journalisten blijken met hun werk door te gaan na een traumatische gebeurtenis. Ik heb er verschillende gesproken; gewond geraakt door een beschieting of bombardement, of ontvoerd en bedreigd met de dood. Je kunt daarna ofwel stoppen ofwel doorgaan. Het is een persoonlijke keuze, voor iedereen anders. Ik wilde doorgaan omdat ik mijn leven niet wilde laten verpesten door degenen die mij ontvoerd hadden. Ik wilde er uiteindelijk sterker uitkomen. Dat is gelukt.”

In 2012 brengt Joanie de Rijke na vele reizen naar het land met ‘Pakistan, het gevaarlijkste land ter wereld’ een nieuw boek uit en wordt ze de eerste Nederlandse journalist die een boek schrijft over de hedendaagse situatie in het land.

Islamitische Staat

Sedertdien schrijft Joanie vooral reportages voor het weekblad Knack. Ze volgde de oorlog in Syrië, reisde heen en weer naar Aleppo, ging in 2013 als eerste op zoek met Dimitri Bontinck naar zijn zoon Jejoen in Syrië. Ze reisde naar Irak, Egypte, Oekraïne, Libië, Jemen, Mali en andere landen in het Midden-Oosten. In oktober 2016 is ze met haar collega en goede vriend Jeroen Oerlemans, een Nederlandse fotograaf, op reportage in Libië. Ze zijn samen aan het werk als de fotograaf wordt doodgeschoten door een sluipschutter van de Islamitische Staat. Een zwaar traumatische gebeurtenis, zegt Joanie. Ze nam een half jaar rust om het te verwerken, en ging daarna terug naar Irak en Syrië. “Je wordt tien keer voorzichtiger maar ik blijf dit werk doen.
Verslaafd aan het gevaar, is vaak de algemene reactie. Voor sommigen klopt dat, voor de meesten niet. Het speelt mee, maar ver op de achtergrond. Want meestal gaat het niet om gevaar. Meestal krijg je louter met diepe menselijke ellende te maken. Daar bericht je niet over ‘voor de kick’. Waarom dan wel? Omdat ze je raakt. Omdat je vindt dat je het moet vertellen aan de wereld. Wat daar gebeurt, op dat moment. Omdat het zo oneerlijk, misselijkmakend of verschrikkelijk is. Af en toe ook hartverscheurend mooi. Net door dat laatste blijf ik doorgaan. Want er zijn altijd mensen die solidair zijn. Moedig. Warm. Menselijk. Ik blijf op zoek naar hun verhalen."

Vrouwen en oorlog.

Samenleving & politiek, Internationaal, Globalisering, Recht, Justitie, Politie, Veiligheid, Filosofie, Spiritualiteit, Religie , Geschiedenis, Midden-Oosten, Media, Reizen

Oorlog is vooral een mannenzaak. Zij zijn degene die vechten, die terreurdaden plegen, plunderen en verkrachten. Maar wat met de vrouwen in oorlogssituaties? Wat is hun rol? Vrouwen in oorlog worden meestal geportretteerd in uitersten. Ofwel zijn ze slachtoffers, ofwel zijn ze grote heldinnen of wrede monsters. In praktijk is het niet zo zwart/wit.

Vrouwen in oorlog zijn, net als de meeste mannen, in de eerste plaats bezig met overleven, zorgen voor hun kinderen, hun familie, voor brood op de plank. Maar er zijn vrouwen die strijden, die even hard mee vechten als de mannen en vooraan staan aan de frontlinies. Aan de andere kant zijn er vrouwen die gevangen, verkracht, verkocht of mishandeld worden. Of die complotten uitdokteren, in het verzet gaan.

Joanie de Rijke sprak met vrouwen uit verschillende oorlogsgebieden. Over hun angst, hoop, hun illusies, desillusies en hun rol achter de man.

Pakistan, het gevaarlijkste land ter wereld

Samenleving & politiek, Internationaal, Globalisering, Recht, Justitie, Politie, Veiligheid, Filosofie, Spiritualiteit, Religie , Geschiedenis, Azië, Wereld, Media, Reizen

Pakistan is een moeilijk te doorgronden land. Ingewikkelde etnische en religieuze verhoudingen, politieke tegenstrijdigheid en persoonlijke belangenverhoudingen maken het een ideale uitvalsbasis voor terroristen en een onbetrouwbare onderhandelingspartner. Daarbij komt dat het instabiele Pakistan over kernwapens beschikt.

Joanie de Rijke raakte gefascineerd door het land en besloot om met eigen ogen te zien wat er in Pakistan aan de hand is. Dat ze als een van de eerste journalisten ter plekke was toen Osama bin Laden werd doorgeschoten, mag toeval heten. Feit is dat Joanie niet alleen een neus voor nieuws heeft, maar ook het lef en de tact om de juiste mensen te spreken op plaatsen waar journalisten niet direct welkom zijn. Ze slaagde erin zowel gesprekken te voeren met jonge zelfmoordterroristen/martelaren, hun familieleden en opdrachtgevers en een indrukwekkend beeld te schetsen van de huidige situatie.

De verhalen uit de interviews wisselt ze op een uiterst toegankelijke manier af met feiten en achtergrondinformatie.

Avontuurlijke reisverhalen à la carte

Samenleving & politiek, Internationaal, Globalisering, Diversiteit, Veiligheid, Filosofie, Spiritualiteit, Religie , Geschiedenis, Azië, Midden-Oosten, Inspirerend, Media, Avonturiers, Reizen

Joanie de Rijke is gefascineerd door Aziatische landen als Afghanistan, Pakistan, India of China. Ze trok er reeds meermaals naartoe. Niet als toerist, maar als journalist die inzicht wil krijgen in wat er daadwerkelijk beweegt in die landen. Naast telkens een boeiend relaas van haar ervaringen en ontmoetingen, krijg je door haar lezingen een cultureel, geschiedkundig en sociaal-politiek inzicht in het betrokken land.

“De lezing Van Joanie De Rijke is prima verlopen. Goede voordracht en gezellige babbel aan tafel.”

Annie Vanmarcke - Inner Wheel Mandel-Leie

“De lezing van Joanie De Rijke ‘Oorlog in Syrië en vluchtelingenstroom’ is een verhaal van iemand die het vanop de eerste rij meemaakt, iemand die oog heeft voor de positieve en negatieve kanten, genuanceerd maar toch ook beklijvend.”

Luc Graindourze - GROS Sint-Tuiden

“De lezing ‘In de handen van de Taliban’ van Joanie De Rijke kreeg enkel positieve reacties. Een dikke pluim dus.”

Christian Loosvelt - Gezinsbond Rekkem

“Iedereen was dolenthousiast over de lezing van Joanie De Rijke. Een topspreker met een topverhaal.”

Kelly de Plecker - Artemis Noord-West-Vlaanderen

“Deze morgen hoorden we de lezing van Joanie De Rijke. In één woord: SCHITTEREND! Onze leden hingen aan haar lippen. Nogmaals dank voor de fijne samenwerking.”

editor - Nadine De Knock voor VIE (Vrouwen In Evolutie) Gent

We zijn heel tevreden met de lezing van Joanie de Rijke. Ze bracht de perfecte mix van reisverhalen, reissuggesties en politieke context van de betrokken landen. Ons publiek heeft ervan genoten.

Annemie Arras - Bibliotheek Bree
Schrijf een getuigenis
Voertalen
Engels, Nederlands